उच्च शिक्षाको अध्ययनमा विचार गर्नुपर्ने विषय

    –शेषकान्त पण्डित

    यतिबेला मुलुकभरका लाखौँ विद्यार्थीहरु माध्यमिक शिक्षा परीक्षा, कक्षा १० (एसईई) को तयारीमा जुटेका छन् । विद्यार्थीले त परीक्षाको तयारी गरेका छन् नै अभिभावकको समेत यसमा ध्यान जाने गरेको छ । एसईईको तयारीमा विद्यार्थी जुटेका बेला अभिभावकको चासो रहने नै भयो । खासमा अवको केही महिनापछि यी विद्यार्थीको एसईईको परीक्षा उत्तीर्ण हुने मात्र होइन उच्च शिक्षाको अध्ययनको लागि अघि जाने बाटो खुल्नेछ । उच्च शिक्षा अध्ययनको क्रमका कस्तो खालको विषय अध्ययन गर्ने र विद्यालयको छनौट कसरी गर्ने भन्ने कुरा त्यति सजिलो होइन । अध्ययन गर्ने विषय र अध्ययन गर्ने कलेजको छनौँटमा धेरै विद्यार्थीलाई मात्र होइन अभिभावक समेत तनावमा हुने गरेको अध्ययनहरुले देखाएको छ । खासमा यो विषय भनेको एसईईको नतिजा प्रकाशित भएपछि होइन विद्यार्थीले परीक्षाको तयारी गर्दा देखिकै सोच्नु पर्ने विषय हो । आम विद्यार्थी र अभिभावकलाई समेत उच्च शिक्षाको अध्ययनमा कसरी अघि बढ््न सहज हुन्छ भन्ने हिसावमा यो आलेख तयार पारिएको छ ।

    विषयको छनौँट गर्दा विचार पु¥याउनुस् है !

    एसईईको अध्ययन पूरा गरेका विद्यार्थीलाई भावी शैक्षिक यात्राका लागि धेरै विकल्प छन् । विज्ञान, मानविकी व्यवस्थापन, शिक्षाशास्त्र, कानुनका साथै प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद्अन्तरगत सञ्चालित धेरै शैक्षिक संस्था प्राविधिक शिक्षाका विषय अध्ययन गर्ने अवसर विद्यार्थीलाई छ । विज्ञान सदावहार चलिरहने विषय हो । निकै मिहनेत गर्न सक्ने र भविश्यमा डाक्टर इञ्जिनियर बन्छु भन्ने भित्री सपना पालेका विद्यार्थीलाई यो विषय लिएर अध्ययन गर्नु राम्रो हुन्छ । डाक्टर या इञ्जिनियर हुन नसकेको अवस्थामा पनि अन्य विषयमा लाग्न सक्ने सम्भावना यो विषय लिएर अध्ययन गर्दा खुला नै रहन्छ । तर ए प्लस ल्याउँदैमा विज्ञान नै पढ्ने पर्छ भन्ने सोच राम्रो होइन अभिभावकले पनि यो खालको दवाव दिनुहुँदैन, विद्यार्थी आफैले पनि सोच्नु जरुरी छ शर्मा भन्नुहुन्छ । विषयको छनौँट गर्दा भविष्यमा के बन्ने भन्ने कुराको हेक्का राख्नैपर्छ, । साथै अर्को पक्ष भनेको परिवारको आर्थिक अवस्था हो, विद्यार्थी आफैले कमाउँदै पढ्दै गर्ने सम्भावना नेपालमा छैन । यो अवस्थामा विद्यार्थीलाई पुरैे परिवारले आर्थिक लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले विद्यार्थीले आफना आमाबाबुको आर्थिक अवस्था के कस्तो छ, अध्ययनका लागि कति लगानी गर्न सक्छन् भन्ने कुराको हेक्का राख्नुपर्छ र परिवारले यसमा विचार पु¥याउनै पर्छ । शिक्षाविद् खरेलको दृष्टिकोण केही फरक छ । केही मिहनेती र उत्कृष्ट ग्रेड ल्याउन सफल विद्यार्थीलाई आर्थिक अभावका कारण अध्ययनमा समस्या नपर्ने उहाँको भनाइ छ । खासगरी सरकारी प्रावधानअनुसार निजी विद्यालयले उपलब्ध गराउने तीन प्रतिशत छात्रवृत्तिमा उत्कृष्ट विद्यार्थीले छात्रवृत्ति पाउने सम्भावना रहेको उहाँको भनाइ छ ।

    विज्ञानबाहेक विद्यालय र विश्वविद्यालय तहमा समेत धेरै विद्यार्थीको रोजाईमा परेको विषय व्यवस्थापन हो । शिक्षाका जानकारहरुकाअनुसार ‘ग्लोवली नै स्कोप’ भएको विषय हो व्यवस्थापन । डाक्टर इञ्जिनियर अध्ययन गर्दा धेरै बजेट लाग्ने र उक्त लगानीलाई कुनै हालतमा उठाउनुपर्छ भन्ने सामाजिक मान्यताका कारण समाजमा शिक्षाका नाममा अस्वस्थ्य प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको धेरैको बुभाइ छ । अवको दुनियाँ भनेको आर्थिक दुनियाँ व्यापार व्यवसायको हो, तीव्र रुपमा उद्योग धन्दाको स्थापना हुँदा देशको विकासमा टेवा पुग्छ र यसको समग्र व्यवस्थापनमा कमर्शले भूमिका खेल्न सक्छ । यसका साथै आफनै हिसावले उद्योग धन्दाको स्थापना र योग्य उद्यमी बन्न समेत व्यवस्थापनले सिकाउने हुँदा आगामी दिनमा यसको पठनपाठनको महत्व बढेर जाने सम्भानवना छ । हामीले अहिलेसम्म जागिर खाने मात्र जनशक्ति उत्पादन गरेका छौँ, अव आफै केही गर्न सक्ने जनशक्तिको आवश्यकता छ शर्मा भन्नुहुन्छ ।

    व्यवस्थापनबाहेक विद्यार्थी अध्ययन गर्ने अर्को विषय मानविकी हो । बाहिरी संसारमा यो विषयको महत्व अधिक भए पनि नेपालमा यस विषयप्रतिको आर्कषण धेरै वर्षदेखि ओरालो लाग्दै गएको छ । विद्यालय तह विश्वविद्यालयका कक्षामा विद्यार्थीको उपस्थितिले नै यसलाई स्पष्ट गर्छ । तर पनि मानविकीको गिद्रो साखलाई अग्रेजी, समाजशास्त्र मानवशास्त्र मनोविज्ञान पत्रकारिता जस्ता विषयले जोगाएका छन् । समाजलाई बुझ्ने र पछिसम्म मुलुकमा नै बसेर काम गर्ने जनशक्तिको उत्पादन मानविकीले गर्न सक्ने भए पनि हाल यसप्रतिको आर्कषण निकै घटेको छ । जानकारहरुकाअनुसार अध्ययन लगतै जागिर पाउने आशा बढ्दै जादा विद्यार्थी मानविकी पनि कसले पढ्छ भन्ने रुपमा लिन थालेको शिक्षाविद्हरु नै बताउँछन् । तर, यसको राज्य सञ्चालनमा धेरै ठूलो महत्व छ । डा.खरेल भन्नुहुन्छ डाक्टर इन्जिनियर पनि काम नपाएर विदेश भौतारिएका धेरै उदाहरण छन्, कुनै पनि विषयलाई हेर्ने सामाजिक दृष्टिकोण राम्रो र कम राम्रो भन्ने हुँदैन यो विद्यार्थी आफैले बनाउन सक्छ जस्तो उत्कृष्ट विद्यार्थीले विज्ञानबाहेक अन्य रोजेको अवस्थामा त्यस विषयको महत्व त्यसै धेरै हुँदै जान्छ ।

    यसबाहेक पछिल्लो समय गाउँघरमा निकै फस्टाएको विषय हो शिक्षाशास्त्र । खासगरी शिक्षक बन्ने र सरकारी सेवामा समेत आर्कषण रहेका कारण विगत केही वर्ष यता कक्षा ११ र १२ मा मात्र होइन स्नातक र स्नातकोत्तर तहका कक्षामा पनि शिक्षाशास्त्र अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको भीडभाड निकै बढेको देखिन्छ । एसईई पूरा गरेको र भविष्यमा शिक्षक बन्न चाहना भएका विद्यार्थीलाई यो छनौँटको एउटा रोजाई हुन सक्छ तर शिक्षाशास्त्र अध्यापन गराउने विद्यालय भने सहरी क्षेत्रमा निकै नै कम छन् ।
    प्राविधिक शिक्षातर्फको आर्कषणः प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद्ले पछिल्लो समय विद्याथीलार्ई धेरै आर्कषित गरेको पाइएको छ । यसअन्तर्गत स्वास्थ्य, इन्जिनियरिङ, कृषि, लगायतका बिषयको अध्ययन गर्न सकिन्छ । कम खर्चमा प्राविधिक शिक्षा लिएर राम्रै जागिर पाउन सकिने सम्भावनालाई परिषद्ले खुला गरेको छ । यसबाहेक दश जोड दुई तहमा कृषि बन, नर्सिङ लगायतका धेरै विषयले पनि विद्यार्थीलाई आर्कषित गरिरहकै छ ।

    विद्यालयको छनौँट कसरी गर्ने ?

    अध्ययन गर्ने विषय जत्तिकै चुनौतीपूर्ण कार्य हो विद्यालयको छनौँट पनि । गाउँ गाउँ तहसम्म एसईईपछिको अध्ययनका लागि यतिबेला विद्यालय खुलिसकेको अवस्था छ भने सहरका त टोले पिच्छे ११ र १२ अध्ययन गर्ने विद्यालय देख्न सकिन्छ । यो अवस्थामा आफूलाई उपयुक्त लागेको विद्यालय छनौँट गरेर अगाडि बढ्नु पर्ने चुनौतीमा विद्यार्थी छन् । अभिभावकको तनाव छदैछ । अध्ययनहरुकाअनुसार कक्षा १० पछि अध्ययन गर्ने विद्यालयको छनौँटमा विद्यार्थीको मुख्य निर्णय हुने गर्दछ । आफना सहपाठीले जे विषय अध्ययन गरेको छ र जुन विद्यालयमा अध्ययन गरेको छ त्यसैलाई आधार मानेर अगाडि बढ्ने प्रवृत्ति विद्यार्थीमा देखिन्छ । यो अवस्थामा जिम्मेवारपूर्ण भूमिका अभिभावकले समेत खेल्नुपर्ने आवश्यकता औल्याइएको छ । शिक्षाविद्हरुको सुझाव के छ भने बाहिरी तामझाम र तगकभडकमा विद्यार्थी पटक्कै लाग्नु हुँदैन ।

    विद्यालयमा पुग्नुस् है एक पटक !

    अर्कोतर्फ विद्यालयको पुस्तालयको अवस्था के कस्तो छ, नियमित पठनपाठनबाहेक अतिरिक्त क्रियाकलापलाई कत्तिको प्राथमिकतामा राखिएको छ, त्यसलाई नजिकबाट नियाल्नै पर्छ । हुचवाका भरमा र बाहिरैबाट नभई अभिभावक र विद्यार्थीले समेत एक पटक आफूले अध्ययन गर्ने योजना बनाएको विद्यालयको स्थलगत भ्रमण गर्नैपर्छ ताकी स्पष्ट रुपमा जानकारी पाउन सकियोस् । विद्यालय आफू बस्ने स्थानबाट कतिको दुरीमा छ भन्ने कुरामा धेरैको ध्यान नजान सक्छ, सकेसम्म र मिलेसम्म पायक पर्ने स्थानमा भएको विद्यालय छनौँट गर्न सके दैनिक आतेजातेमा सुविधा हुने र त्यसले समयका साथै स्रोतसाधनको बचत गर्ने भएकोले त्यसमा विचार पु¥याउन विज्ञहरुको सुझाव छ । साथै विद्यालयले विगतमा कस्तो खालको नतिजा हासिल गरेको छ, त्यसका आधारमा समेत आफूले अध्ययन गर्ने विद्यालयको छनौँट गर्न सकिन्छ । विगतको नतिजासँगै उक्त विद्यालयमा यसभन्दा अगाडि अध्ययन गरेका आफना छरछिमेकका दाजु दिदीहरुको सुझाव अझ धेरै महत्वपूर्ण हुने निश्चित छ । किनभने विद्यालयको वास्तविक अवस्था नतिजा, विद्यालयमा अध्ययन पूरा गरेका विद्यार्थीले पछि आफनो जीवनमा कत्तिको प्रगति गरेका छन्, त्यसका आधारमा विद्यालयको चयन गर्न विद्यार्थी तथा अभिभावकमा शिक्षा क्षेत्रका अनुभवीहरुको सुझाव रहेको छ ।
    कक्षा १० पछि अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको उमेर समूह भनेको १६ १८ वर्ष नै हो । टिनएजरको यो उमेरमा विद्यार्थी आफू पनि सही निर्णय गर्न नसक्ने र अरुले गरेको निर्णय पनि नमान्ने स्वभावका हुन्छ । यो अवस्थामा विद्यार्थीलाई आफनो हिसावले निर्णय गर्न दिने तर सही परामर्शको काम गर्नुपर्छ भन्नुहुन्छ अभिभावक संघका निवर्ततमान अध्यक्ष सुप्रभात भण्डारी ।
    कक्षा १० सम्म त अभिभावकले विद्यालय छानिदिन्छन् पछि अव ११ पछि विद्यार्थी आफैले विद्यालय छान्न थाल्छ, यो अवस्था अलि विचार पु¥याउनु पर्ने बेला हो, उहाँ भन्नुहुन्छ । उत्कृष्ट विद्यालय र विषय चयन गरेर आफनो क्यारियर अगाडि बढाउने र जीवनमा सम्प्रने र विग्रने भन्ने बेलाको निर्णय गर्ने बेला हो यो । विद्यार्थीको जीवनको टर्र्निङ प्वाइन्ट नै हो यो । त्यसैले यसमा विचार पु¥याउनै पर्छ ।
    यसका साथै यस वर्षको एसईई तहको परीक्षा पूरा गरेका विद्यार्थीले विचार गर्नुपर्ने कुरा छात्रवृत्तिको पनि हो । कक्षा ११ अध्यापन गराउने विद्यालय हुन् या प्राविधिक तथा गैरप्राविधिक जुनसुकै विषयको अध्यापनमा पनि संस्थाको आफनो नियमअनुसार निश्चित प्रतिशत छात्रवृत्ति दिनैपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । उत्कृष्ट विद्यार्थीका साथै गरिव जेहेन्दार, दलित विद्यार्थीले यसबाट लाभान्वित हुन सक्नुपर्ने र यसमा विद्यार्थी र अभिभावक समेत चनाखो हुनुपर्ने शिक्षाविद् डा.खरेल बताउनुहुन्छ ।
    धेरै जसो अभिभावक तथा विद्यार्थीले परीक्षाको नतिजा निस्केपछि हतार हतार कलेज र विद्यार्थी छनौट गर्ने गरेको र पछि धेरै लामो समयसम्म पछुताउने गरेको पाइन्छ । तर शिक्षाको विषय अन्य विषय जस्तो होइन । आफनो बालबालिका कक्षा १० मा अध्ययन गर्दै गरेको र परीक्षाको तयारीमा लागेको बेलादेखि नै विचार गरेर यस विषयमा सोच्नु पर्ने हुन्छ ।

    34 COMMENTS

    1. Thanks on your marvelous posting! I genuinely enjoyed
      reading it, you might be a great author.I will
      ensure that I bookmark your blog and will eventually come back later on. I want to encourage that you continue your great work, have a nice
      holiday weekend!

    2. you’re actually a good webmaster. The website loading pace is incredible.
      It kind of feels that you’re doing any unique trick.

      Also, The contents are masterwork. you’ve done a excellent job in this topic!

    3. I loved as much as you will receive carried out right here.
      The sketch is tasteful, your authored subject matter stylish.
      nonetheless, you command get bought an edginess over
      that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more
      formerly again as exactly the same nearly very often inside
      case you shield this increase.

    4. Hi there very cool web site!! Guy .. Excellent ..
      Superb .. I’ll bookmark your website and take the feeds also?
      I’m satisfied to find numerous useful information here in the put up, we need develop extra
      strategies in this regard, thank you for sharing.
      . . . . .

    5. Attractive section of content. I just stumbled upon your site and
      in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts.
      Anyway I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement you access
      consistently quickly.

    6. Hi there would you mind sharing which blog platform you’re
      using? I’m going to start my own blog in the near future but I’m
      having a difficult time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
      The reason I ask is because your design and style seems different then most blogs and I’m looking for
      something unique. P.S Sorry for getting off-topic but
      I had to ask!

    7. A typical example of this is Ripple. Previously, when Ripple held the 3rd place spot according to market cap, many new entrants to the market would see it as a great deal, compared to the hefty price of Bitcoin and Ethereum. However, if you take a deeper look into Ripple’s token economics, you would realize that with a total supply of 100 Billion, Ripple would need to achieve a market cap of 1 trillion to have a price of 10$.  There are countless tokens being created each day on countless blockchains, and those tokens don’t all count toward the total “crypto market cap” the second they spring into existence. Most cryptocurrency trackers like CoinMarketCap have a listing process before a token will be tracked on their site (and thus included in the market cap total). ↩︎
      http://www.petstore24.co.kr/bbs/board.php?bo_table=free&wr_id=108
      Both Bitcoin Ordinals and BRC-20 tokens use inscriptions, a form of data storage on the Bitcoin blockchain, to bring new functionality to Bitcoin. Ordinals are much like NFTs you’d see on other networks like Ethereum. BRC-20 tokens are similar to ERC-20 tokens found on the Ethereum network, a way to bring value or additional functionality to crypto projects. The genesis of Bitcoin came during the 2008 global financial crisis, and initially, crypto was touted as the future of money, essentially as an alternative to fiat. Based on this, the major influential body that can impact the BTCUSD pair is the U.S. Federal Reserve, which has the mandate over the most powerful fiat currency, the USD. The Fed releases rate decisions 8 times a year, and these are important events for the BTCUSD price.

    8. I was wondering if you ever considered changing the layout of your site?
      Its very well written; I love what youve got to say.
      But maybe you could a little more in the way of content so people
      could connect with it better. Youve got an awful lot of text
      for only having one or two pictures. Maybe you could space it
      out better?

    9. Good day! This is my first visit to your blog! We are a collection of volunteers and starting a new project in a community in the same niche.
      Your blog provided us beneficial information to work on. You have done a outstanding job!

    10. Have you ever thought about including a little bit more than just your articles?
      I mean, what you say is fundamental and everything.
      But think about if you added some great photos or videos to give your
      posts more, “pop”! Your content is excellent but with images and video clips,
      this blog could certainly be one of the greatest in its niche.
      Superb blog!

    11. My developer is trying to persuade me to move to .net from PHP.

      I have always disliked the idea because of the costs.
      But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type on various websites for about
      a year and am nervous about switching to another platform.

      I have heard very good things about blogengine.net.
      Is there a way I can transfer all my wordpress content into it?
      Any help would be really appreciated!

    12. Terdapat banyak pilihan game slot gacor dengan info yang diberikan oleh para customer service winrate terbaik yang dapat anda mainkan. Sehingga anda mendapatkan sensasi kemenangan yang luar biasa di situs slot gacor yang kami sediakan sekarang selalu dan selamanya pilihan koko Aseng dan Aciang. Sebagai contoh, sekarang ini ada promo Duet Jekpot, di mana baik Anda menang maupun kalah di saat main slots online, Anda akan terus menghasilkan uang asli. Dalam tempo spesifik juga ada moment freespin slots online. Kami akan menyelenggarakan moment tiap-tiap bulannya dengan hadiah menarik untuk beberapa pencinta permainan slots online. Situs slot online Newslot88 gacor memiliki banyak game slot gacor yang di kembangkan oleh provider terbesar dan terkenal di dunia. Sehingga kalian tidak perlu bimbang lagi untuk bergabung bersama kami, Newslot88 telah menjalin kerjasama dengan pengembang game mesin slot terbaik seperti Slot88, PG Soft, Pragmatic Play, Habanero, Playtech dan Joker Gaming. Pastinya dengan banyaknya pilihan permainan yang disediakan oleh judi slot Newslot88 memiliki nilai RTP paling tinggi. Jadi pemain ataupun member bisa dengan gampang mendapatkan kemenangan jackpot slot berlimpah. Seluruh permainan yang disediakan sudah pasti memiliki kualitas terbaik supaya pemain dapat meraih pengalaman bermain dengan puas.
      https://www.airpurif.com/bbs/board.php?bo_table=free&wr_id=34498
      If you want to play slot games but don’t have an internet connection, fear not. Here are the best games to enjoy offline. Slot Free is a great free slot program (developed by Grande Games) that you can download and install to your android device. It will carry you the thrilling of Las Vegas on your device. It has the best slots love to play that true hotshot. Aside from slots, there are also several Pragmatic Play table games you can try, including roulette, blackjack and baccarat titles. Each one is typical of Pragmatic’s trademark bright design and catchy gameplay. 1)No download or storage space required 2)Compatible with a wide range of mobile devices 3)Available instantly – minimal installation time 4)No offline access Programs: 1)In-app support is available 2)Often higher-quality graphics than on mobile sites. 3)Play offline – no internet access is required for free play. 4)Installation time required to download 5)Takes up little space on your device

    13. I don’t know whether it’s just me or if everyone else encountering issues with your site.
      It looks like some of the written text on your posts are
      running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them as well?
      This could be a problem with my internet browser because I’ve had
      this happen before. Thanks I saw similar here: %random_link% and also
      here: %random_link%

    14. New post, onmanana replied to June 5th – Weekly Winners A large proportion of the casinos that use Rival software are owned and operated by the Bonne Chance group, the same group that owns and operates Rival software. The centralized support and payment processing services that Bonne Chance provide for all of their casino had developed a substantially negative reputation due to excessive player payment problems and a lack of transparency when it comes to player disputes. Rival have even gone so far as to threaten CasinoMeister with legal action over a thread on the site’s message boards, a threat that they later withdrew. © 2023 Casino-Bonus.Club The Isles Casino Pompano – Free online roulette games – free casino games The 50 Free sign up bonus is an exclusive offer and is only available if your new account was registered from the relevant advertiser’s referral link. Duplicate, linked or existing accounts will not qualify.Once you have registered, your 50 no deposit bonus will be in your cashier to claim.Only players that are bonus eligible will receive the bonus.The max bonus amount is 50.The bonus must be wagered 50 times before making a withdrawal.The maximum cashout is 1 times the bonus amount of 50.Only Slots, Bingo and Scratch Card games will be allowed on this promotion. All other games, including Progressive Slots will not be allowed.
      https://minecraftcommand.science/forum/discussion/topics/gamblinguk
      With their service, you are not only able to play on your phone but you can even directly make deposits through it. They are offering a way to load your casino account from your smartphone while the amount will, later on, be added to your regular mobile bill. In other words, a casino offering SIRU Mobile for payments is more or less a play-now-pay-later casino. The Siru mobile app was created in Finland, which is a Nordic nation. As a result, it has been an important tool for Nordic people to conduct transactions in recent years. Gamblers are not forgotten either. AHTI Games Casino and Twin Casino are just two of the best Siru casinos available in Sweden’s neighboring countries. One of the most popular types of Siru Mobile online casinos is a mobile casino. This format is convenient because it is suitable for any mobile device. Most developers create casinos in such a way that all settings automatically adjust to the gadget that you use. Enter your username and password, and the casino will open its doors to you.

    15. We are a bunch of volunteers and starting a new scheme in our community.
      Your website offered us with helpful info to work on. You have performed a formidable job and our whole group might
      be thankful to you.

    LEAVE A REPLY

    Please enter your comment!
    Please enter your name here